Quyết định thành lập Bệnh viện bản xứ của Chính quyền Bảo hộ tại Hà Nội (25/3/1904) đánh dấu mốc pháp lý chính thức cho sự tồn tại độc lập về mặt quản lý hành chính của tiền thân Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức ngày nay (trước thời điểm này, bệnh viện chưa có tên riêng mà được gọi là bệnh viện thực hành của Trường Y và được quản lý toàn bộ cả về hành chính và chuyên môn bởi Trường Y).
Theo quyết định do Toàn quyền Đông Dương Paul Beau ký ban hành, một “Bệnh viện bản xứ của Chính quyền Bảo hộ tại Bắc Kỳ” (Hôpital indigène des services du Protectorat du Tonkin) được thành lập tại Hà Nội nhằm điều trị cho người bệnh bản xứ thuộc nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ bệnh nhân do ngân sách nhà nước bảo trợ đến người dân tự nguyện xin điều trị. (trước đó, Chính quyền thuộc địa đã thành lập một bệnh viện là bệnh viện Lanessan hay còn gọi là Bệnh viện Đồn Thuỷ, toạ lạc tại vị trí của bệnh viện Quân y 108 ngày nay nhưng chỉ nhận người bệnh là người châu Âu. Người bản xứ và người Hoa chỉ được khám chữa bệnh tại các nhà thương hoặc cơ sở bên ngoài)
Bệnh viện chịu sự quản lý hành chính và tài chính của Thống sứ Bắc Kỳ (Résident Supérieur au Tonkin), đồng thời đặt dưới quyền chuyên môn kỹ thuật của Tổng Giám đốc Y tế Đông Dương, phản ánh mô hình quản trị y tế tập trung của chính quyền thuộc địa. Công tác khám chữa bệnh được đảm nhiệm bởi các bác sĩ quân y thuộc quân đội thuộc địa và bác sĩ dân sự được chỉ định, đồng thời bệnh viện còn là cơ sở thực hành lâm sàng cho Trường Y khoa bản xứ, nơi sinh viên y khoa được đào tạo trực tiếp tại giường bệnh.
Quyết định cũng quy định khá chi tiết về tổ chức bộ máy, quản trị tài chính và vận hành bệnh viện: từ chức năng của bác sĩ giám đốc, hệ thống sổ sách quản lý bệnh nhân, thu – chi, hậu cần, cấp dưỡng, đến cơ cấu nhân sự gồm thư ký, thông ngôn, giám thị, nhân viên phục vụ, đầu bếp, hộ lý và học viên y khoa thực hiện nhiệm vụ điều dưỡng. Đặc biệt, văn bản cho thấy sự tồn tại của cơ chế phân hạng điều trị và chi trả viện phí, với các khu điều trị khác nhau tùy đối tượng và nguồn ngân sách bảo đảm.
Không chỉ là văn bản hành chính đơn thuần, quyết định năm 1904 phản ánh rõ định hướng của chính quyền Đông Dương trong việc xây dựng một cơ sở y tế quy mô dành cho người bản xứ tại trung tâm Hà Nội, đồng thời gắn kết điều trị với đào tạo y khoa – đặt nền móng cho quá trình phát triển của một trong những bệnh viện ngoại khoa hàng đầu Việt Nam hơn một thế kỷ sau đó.
(Xem toàn văn Quyết định bản gốc và bản dịch phía dưới)
Nguồn tư liệu: Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I – Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội vụ – Văn phòng Bệnh viện sưu tầm và dịch tháng 04/2026
Để lại một bình luận